Asyl: Trygge opphavsland og tredjeland

Med solide fleirtal vedtok Europaparlamentet tysdag endringar i EUs asylreglar. Eit fleirtal på 408 mot 184 røyster og 60 som avsto, vedtok å etablere ei liste over trygge opphavsland. Den omfattar Bangladesh, Colombia, Egypt, Kosovo, India, Marokko og Tunisia og skal gjere det mogleg med rask handsaming av asylsøknadar frå desse landa. Det er opp til søkarane å prove at regelen ikkje skal gjelde for dei. Også EUs kandidatland skal som hovudregel vere rekna som trygge. Med 396 mot 226 røyster og 30 som avsto, vedtok Parlamentet vidare at EU-land på visse vilkår skal kunne avvise ein asylsøkar som har tilknyting til eit land utanfor EU. Det krev at søkaren har ei viss tilknyting til det aktuelle tredjelandet, kunne søkt vern der og at det er ei avtale med tredjelandet som sikrar at ein asylsøknad vil bli realitetsbehandla der. I begge avrøystingane var det representantar frå sentrum høgre (EPP) og ytre høgre-gruppene som sikra fleirtal, medan sentrum- og venstre-gruppene nesten samla røysta mot endringane. Ein del nordiske representantar frå den liberale gruppa (Renew) og sentrum venstre (S&D) støtta likevel endringane.

Tysdag var det også ein debatt om den spanske regjeringa sin plan om å gje arbeidsløyve til 500 000 papirlause migrantar i landet. S&D-leiar Iratxe García Pérez forsvarte framlegget frå partifellane i heimlandet og sa det vil bidra til økonomisk vekst og at det er positivt om desse migrantane blir skattytarar. Svenske Tomas Tobé frå EPP meinte derimot framlegget undergrev EUs innsats for å takle ulovleg migrasjon. EUs migrasjonskommissær, Magnus Brunner, sa Spania må sørge for at dette tiltaket ikkje har negative konsekvensar for andre delar av EU.

Styrking av EUs sikkerheits- og forsvarspartnarskap, inkludert med Noreg og vektlegging av Ukraina

Med eit solid fleirtal vedtok Europaparlamentet onsdag ein rapport om EUs sikkerheits- og forsvarspartnarskap. Rapporten slår fast at slike partnarskap er nødvendige for å møte både eksisterande og framtidige trugsmål og for å bygge opp under EUs rolle som ein global strategisk aktør. Parlamentet meiner dei er komplementære til Nato som framleis er hjørnesteinen i det kollektive forsvaret. Samstundes oppmodar rapporten om ein sterkare forsvarspilar i EU. Det er viktig med kompatible militære kapasitetar i Europa, felles innkjøp, industrielt samarbeid, standardisering og koordinering med Nato-planlegging for å unngå dobbeltarbeid og styrke beredskapen. Rapporten tek til orde for vidareutvikling av partnarskap med likesinna partnarar, inkludert Noreg, Storbritannia og Canada, samt andre partnarar i Europa og Indo-Stillehavsregionen.

Det blir lagt særleg vekt på Ukraina som ein strategisk prioritert partnar. Parlamentarikarane ber om at militær, industriell og politisk støtte til Kyiv blir vidareført og frosne russiske middel blir brukt til å gjenoppbygge Ukraina. Rapporten foreslår å formalisere eit strategisk partnarskap med Ukraina. Parlamentet gav onsdag formelt samtykke til ein lånepakke på 90 milliardar euro til Ukraina. Europaparlamentet vil elles ha eit ekstraordinært plenumsmøte 24. februar for å markere fireårsdagen for fullskala invasjonen i Ukraina.

Trygging av bønder i samband med Mercosur og tiltak for europeisk vinsektor

Med stort fleirtal gav Europaparlamentet tilslutning til ekstra tryggingstiltak for europeisk landbruk i samband med Mercosur-avtalen. Tiltaka medfører at tollpreferansane som Mercosur-landa skal få gjennom avtalen, kan opphevast dersom det blir ein kraftig auke i importen til EU. Dette gjeld sensitive produkt som kjøtt av storfe og fjørfe, egg, sitrus og sukker. Kommisjonen skal vurdere behovet for slike tiltak dersom importen aukar meir enn 5 prosent i høve til gjennomsnittet for dei siste tre åra og importprisen er 5 prosent lågare enn prisen i EU. På plenumsmøtet 21. januar vedtok eit knapt fleirtal i Europaparlamentet å be om ei juridisk vurdering av om Mercosur-avtalen er i samsvar med EUs traktatar. Parlamentet vil ikkje ta stilling til avtalen før denne vurderinga er klar. EUs medlemsland har godtkjent avtalen som vart underteikna 17. januar i år, jf. omtale i Stortingets EU/EØS-nytt 19. januar i år. Kommisjonen vurderer nå om det er aktuelt å sette i verk avtalen mellombels.

Eit nesten samrøystes Europaparlamentet gav tysdag formelt samtykke til ein tiltakspakke for europeisk vinsektor. Den vil mellom anna sikre meir støtte til vinprodusentar for å tilpasse produksjonen til marknadsutviklinga og fleire verkemiddel for å takle ekstremvêr og tiltak for å støtte vinturisme, eksport og marknadsføring. Den omfattar også endra merkereglar ved at vin med mindre enn 0,05 % alkohol skal merkast som «alkoholfri 0,0 %» og vin med 0,5 % alkohol, men som ligg 30 % under standard alkoholinnhald, skal merkjast som «alkoholredusert». Parlamentet hadde elles ein særskild debatt om Europas respons for å styrkje beredskap, førebuing og solidaritetsmekanismar i samband med ekstreme vêrhendingar, særleg i Portugal, Sør-Italia, Malta og Hellas.

Grønt lys for handelsavtalen mellom EU og USA

Medlemmer i utanrikshandelkomiteen (INTA) vart tysdag samde om ei innstilling som vil sikre fleirtal for handelsavtalen mellom EU og USA. Avtalen vil fjerne toll på visse amerikanske varer inn til EU. Sentrum høgre-gruppa (EPP) dannar fleirtal med sentrumsgruppene, men EPP hadde indikert at det kunne bli aktuelt å søke støtte med ytre høgre-grupper om det ikkje vart ei semje i sentrum. Etter at Trump truga med toll mot fleire EU-land i samband med Grønlandspørsmålet, sette Europaparlamentet handsaminga av avtalen på vent. Semja som nå er oppnådd inkluderer ein tryggingsklausul som vil bli utløyst dersom Trump igjen trugar europeisk, territoriell integritet. Parlamentet vil også ha inn ein klausul som i praksis vil sette ein utløpsdato i mars 2028 for avtalen. Det er lagt opp til at INTA skal votere over innstillinga 24. februar. Den vil deretter bli handsama i plenum før Europaparlamentets endelege semje skal forhandlast med medlemslanda i Rådet.

Tiltak mot den europeiske bustadkrisa

Europaparlamentets spesialkomité for bustadkrisa vedtok måndag sin sluttrapport. Mellom anna tek komiteen til orde for tiltak for å sikre at korttidsutleige ikkje skal auke bustadprisane i byane, at skatteordningar bør støtte familiar med låg og middels inntekt, at byggje- og rehabiliteringssektoren må styrkast og at hindringar i den indre marknaden for byggjevarer må fjernast. Komiteen vil også avgrense handsamingstida for byggjeløyve til 60 dagar. Plenum i Europaparlamentet vil votere over rapporten på eit seinare tidspunkt. Komiteen vart oppretta i desember 2024 med ein mandatperiode på eitt år og vart mellom anna oppretta fordi den nåverande Europakommisjonen for fyrste gong har ein kommissær med ansvar for bustadspørsmål.

Rapport om Den europeiske sentralbanken

Det er viktig med ein uavhengig sentralbank i ei tid med auka spenningar. Det blir slått fast i Parlamentets årlege rapport om Den europeiske sentralbanken som vart vedteke tysdag. Banken må ikkje utsettast for politisk press, men skal samstundes stå til ansvar. Rapporten støttar innføring av digital euro, men understrekar at kontantar framleis må ha ei rolle. Det er viktig at banken har fokus på prisstabilitet. Sentralbanksjef Christine Lagarde deltok i ein debatt om rapporten måndag.

Formelt vedtak av klimamål for 2040

Med 413 røyster for, 226 mot og 12 som avsto, gav Europaparlamentet tysdag formelt samtykke til ei semje med Rådet om endringar i EUs klimaforordning. Semja medfører eit nytt, bindande klimamål for 2040 som krev netto reduksjon av klimagassutslepp på 90 prosent samanlikna med 1990-nivå. Frå 2036 kan fem prosentpoeng av utsleppskutta kome frå internasjonale karbonkredittar og innføringa av EUs kvotesystem ETS2 blir utsett frå 2027 til 2028. ETS2 skal gjelde CO₂-utslepp frå bygg og vegtransport.